خبرگزاري دانشجويان ايران - تهران
سرويس: فرهنگ و ادب - كتاب

کتاب «ترانه‌هاي کار در آذربايجان» توسط دکتر حميد سفيدگر شهانقي، فولکلورشناس و پژوهشگر فرهنگ عامه، در قطع رقعي با جلد شوميز در تيراژ 2000 نسخه توسط اداره کل پژوهش هاي راديو منتشر شد.

به گزارش خبرگزاري دانشجويان ايران(ايسنا)، در مقدمه اين كتاب تصريح شده است : فولکلور تاريخ نانوشته و شفاهي اقوام است که در مقايسه با تاريخ مکتوب گاه حقايق اساسي و قابل استنادي به دست مي دهد. از آنجا که تاريخ توسط باسوادان وابسته به طبقات فرازين نوشته مي شود انتظار نمي‌رود که تمام واقعيات جامعه را منعکس کند، در حالي که فولکلور، احساسات و تلقي هاي توده ي مردم را در مقابل حوادث تاريخي منعکس مي‌کند و اگر چه تاريخ نيست ولي ريشه در تاريخ دارد.

در فولکلور آذربايجان ترانه هاي باران خواهي، آفتاب خواهي، آداب و مراسم مختلفي همچون کوسا – کوسا و ساياها، پرياني که به جلد کبوتر و مار رفته اند، ديوهايي که در دل زمين هستند و صاحبان آتش و روشنايي اند، سنگ‌هاي طلسم شده، پيرزن خمره سوار و ... همه به نوعي با اساطير ترکان قديم در ارتباط هستند.

ترانه‌هاي کار از ژانرهاي بسيار رايج فولکلور بوده و هست. در اين کتاب سعي شده است که نمونه هاي مختلف اين ترانه‌ها بخشي به صورت ميداني و بخشي به صورت اسنادي از هر دو سوي ارس (جمهوري آذربايجان و آذربايجان ايران) در شاخه هاي مختلف گردآوري و بررسي شود. ترانه‌ها ابتدا به زبان اصلي نوشته شده، سپس با حروف لاتين آوانگاري و در نهايت به فارسي ترجمه شده است.

«جشن شب يلدا در ايران» به قلم حميد سفيدگر شهانقي عنوان كتابي است كه آيين‌ها و مراسم مختلف شب يلدا يا شب چله در بين اقوام مختلف را مورد بررسي قرار مي‌دهد. اين كتاب به كوشش دفتر پژوهش‌هاي راديو منتشر شده است.

به گزارش خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)، آخر پاييز و اول زمستان را شب زايش مهر يا زايش خورشيد مي‌خواندند. شب يلدا يا شب چله آخرين شب آذرماه و درازترين شب سال است؛ شبي كه صبح فرداي آن آغاز زمستان است. ايرانيان باستان با اين باور كه فرداي شب يلدا با دميدن خورشيد، روزها بلندتر مي‌شوند و تابش نور ايزدي فزوني مي‌يابد جشن بزرگي برپا مي‌كردند.

بررسي جشن‌هاي اقوام و ملل ديگر نشان مي‌دهد كه جشن شب چله با اسامي مختلف در مناطق ديگر ياز جهان نيز رايج بوده است. به اعتقاد برخي از مورخان بيشتر آداب و رسوم دين مسيحيت از ميترائيسم گرفته شده است. مانند شباهت تولد مسيح در يك آغل با تولد ميترا در غار و شباهت كلاه بابانوئل با كلاه موبدان آيين مهر.

بررسي‌هاي مردم‌شناسان نشان مي‌دهد كه در حدود چهار هزار سال پيش در مصر باستان جشن زايش خورشيد، مصادف با شب يلدا برگزار مي‌شده است. مصريان در اين هنگام از سال به مدت دوازده روز، به نشانه دوازده ماه سال خورشيدي، به جشن و پايكوبي مي‌پرداختند و پيروزي نور بر تاريكي را گرامي مي‌داشتند. در يونان قديم نيز اولين روز زمستان روز گراميداشت الهه خورشيد بوده است و آن روز را جشن مي‌گرفتند.

در بخشي از اين كتاب آمده است: نياكان ما در ابتداي مراسم و آيين‌هاي شب يلدا چنين مي‌خواندند «اللهم اخرجنا من‌الظلمات الي‌النور» و از خداوند مي‌خواستند كه آ‌ن‌ها را از ظلمت‌ها و سياهي‌ها خارج كند و به سمت نور و روشنايي هدايت كند و در مورد يلدا گفته شده كه در اين شب نور بر تاريكي پيروز مي‌شود و دوره سياهي و تباهي پايان مي‌گيرد.

نويسنده كتاب معتقد است كه مطالب اين كتاب همه عناصر فرهنگي مرتبط با جشن يلدا را دربرنمي‌گيرد و ده‌ها كتابي چنين نيز مبين همه آداب و رسوم و گفتين‌هاي اين جشن بزرگ و باستاني نيست.

اين كتاب در پنج بخش تنظيم شده است، آيين يلدا، فال‌ها، سفره شب يلدا، يلدا و ادبيات شفاهي و يلدا در ادبيات فارسي از جمله فصل‌هاي اين كتاب است. دعاهاي شب يلدا، يلدا و ميترائيسم، ريشه‌شناسي و ايتمولوژي يلدا، اسامي يلدا در مناطق مختلف جهان، خواص طبيعي و درماني خوراكي‌هاي شب يلدا، افسانه‌هاي شب يلدا، چيستان‌هاي يلدا، بازي‌هاي شب يلدا و... از جمله زيربخش‌هاي اين فصول‌اند.

منابع و مأخذ نيز پايان‌بخش كتاب «جشن شب يلدا در ايران» به‌شمار مي‌آيد.

چاپ نخست كتاب «جشن شب يلدا در ايران» با شمارگان 2000 نسخه و بهاي يك‌هزار و 200 تومان به كوشش دفتر پژوهش‌هاي راديو منتشر شد و در دسترس پژوهشگران فرهنگ عامه قرار دارد. 

"Lalla, Lalla, Lalla bee balm flower" (lala lala gol-e pouneh) from the Iranian children's lullabies' collection is the first book published by the five volume book; "Iranian children's folklore". The book is a result of Hamid sefidgar Shahanaghi's 20-years research.

IBNA: About publishing the book he said:" long times have passed since the mothers use to sing lullabies. I don't know why, but the result is depriving children from these sweet songs and stories."

About choosing the subject for research he added:" lullabies have been sung with human's pure and best emotions; they are familiar mummers that will remain in the listeners mind till the end of his life. Lullabies are songs sung from the mother's hearts. But with new technologies and urbanism emerging nowadays, time lacking and depression are becoming spices of life. No lullabies are sung any more.

About collecting the book's material he went on saying:" the book's main goal is on reconciling Iran's girls and woman's with their land's rich culture. The book contains lullabies from Iran's different regions with its main accent and the Persian translations are written so after.

"Iranian children's caress", "Iranian children's short folklore stories", "Iranian children's riddles" and " Iranian children's fairy tales" are the book's other collections.

"Lalla, Lalla, Lalla bee balm flower" (lala lala gol-e pouneh) from the Iranian children's lullabies' collection is the first book published by the five volume book; "Iranian children's folklore". The book is a result of Hamid sefidgar Shahanaghi's 20-years research.

گفتگو با دکتر حمید سفیدگر شهانقی و کتاب «نوازشهای کودکان ایران»

به نظر شما تفاوت "نوازش­ها" و " لالایی­ها" در کجاست و اصولا تفاوتی در این زمینه وجود دارد یا خیر؟

نکته اول این است که میان لالایی­ها و نوازش­ها تفاوت زیادی وجود دارد. هدف از نوازش در درجه­ی اول خواباندن کودک نیست بلکه تفریح و خنداندن اوست. مادر در نوازش­ها بیشتر سعی می­کند کودکش را شاد کند که در درجه­ی آخر به انبساط خاطر خودش می­انجامد. در کل می­توان گفت که ذات نوازش­ها بر شادی استوار است و برعکس لالایی­ها از شکوه، در آن­ها خبری نیست و مادر اصولا از ناکامی­ها نمی­گوید بلکه در قالب کلامی آهنگین، بزرگ­ترین آرزوها را برای کودکش می­خواهد و او را در حد یک اسطوره بالا می­برد.

ظاهرا این گونه از ادبیات فولکلور ایران دارای دسته­بندی­های منظمی است، یعنی این که برای دختر و پسر فرق دارد درست است؟

بله همین طور است. زیرا آرزوهای بزرگی که یک مادر برای یک پسربچه می­کند تا حدودی با یک دختر بچه فرق می­کند و من اتفاقا در این کتاب سعی کرده­ام این­گونه­ها را از هم تفکیک کنم و علاوه بر آن یک گونه­ی دیگر را هم بگنجانم که استفاده­ای دوگانه دارد یعنی مادر هم می­تواند آن را برای یک پسر بخواند و هم برای یک دختر.

  Azərbaycan Bayatılarına Bir Baxış

Dr. Həmid Sefidgər Şəhanəqi

Bayatılar Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatının ən çox yayılmış növlərindən biridir. bayatılarda dərin fəlsəfi, ictimai, tarixi, dini və əxlaqi məzmunlu düşüncələr əks etdirilmişdir. bu kiçik həcmili şe’r parçalarında kütlələrin mənəvi aləmi bütövlüklə aydınlaşmışdır. bayatılarda istismar və milli zülmə qarşılıq hissiyyatı, vətənə və xalqa sevgi duyğuları, istək, məhəbbət və s. kimi məfhumlara tez tez rastlaşırıq.

Bayatılar öz məzmun genişliklərinə görə hər yerdə, hər munasibətdə, toyda, yasda, təklikdə və birlikdə oxunulur.

Beatı sözünün etimologisinə gəldikdə, folklorşunaslar çeşitli nəzərlər söyləmişlər. S. Mumtazın fikrincə Beat O.uzxanın nəvəsi olmuş və Bayat eli azərbaycan tarixində önəmli rol oynamışlar, Bayatı şe’ridə Bayat elinə ayid şe’rdir.

 

«مجموعه لالایی‌های كودكان ايران» منتشر شد

كتاب «لالالالا گل پونه» مجموعه لالايي‌هاي كودكان ايران اولين كتاب از مجموعه پنج جلدي فولكلور كودكان ايراني است كه به تازگي منتشر شده. اين مجموعه حاصل تحقيقات بيست ساله‌ حميد سفيدگر شهانقی است.\

 سفيدگر شهانقی در گفت‌وگو با خبرگزاري كتاب ايران( ايبنا)، درباره چاپ اين مجموعه، اظهار داشت: مدت‌هاست که ديگر مادران جوان اين سرزمين لالايي نمي‌خوانند. چرايي اين مساله هرچه باشد، ثمره آن محروم کردن کودکان از اين ترانه‌هاي شيرين و مهرآميز است.

وي درباره دليل انتخاب اين موضوع براي تحقيق گفت: لالايي‌‌ها همراه با بهترين و خالصانه‌ترين احساسات بشري خوانده مي‌شوند؛ زمزمه‌هايي آشنا هستند که تا آخر عمر در ياد و خاطره‌ شنوندگان جاي گرفته و بيش از هر ترانه و آهنگي دل و جانشان را به ترنم وامي‌دارد. لالايي دلسروده مادراني است که طي قرن‌ها صيقل يافته و سينه به سينه گشته تا به ما رسيده است. اما امروز با ظهور تکنولوژي‌هاي نوين، شهرنشيني و مصرف‌زدگي که چاشني آن بي‌حوصلگي و کمبود وقت است، ديگر نواي لالايي در گوش کودکانمان نمي‌پيچد. همين باعث شده که کودکان لالايي نشنيده‌ ديروز، اغلب به جواناني ماشيني، سرد، کم عاطفه و آماده پذيرش هرگونه نابهنجاري و بزه تبديل شوند.
سفيدگر درباره نحوه جمع‌آوري اين لالايي‌ها گفت: لالايي‌هاي گردآوري شده در اين کتاب بيشتر با هدف آشتي دختران و زنان اين سرزمين با پيشنه پربار فرهنگي‌شان منتشر شده است. در اين کتاب لالايي‌هايي از شهرهاي آباده، اروميه، ترکمن‌صحرا، تبريز، خوانسار، دماوند، سروستان، شهميرزاد، شيراز، قزوين، قوچان، کازرون، کرمان، گرمسار، گلپايگان، مراغه، مياندوآب، ميانه، ميناب و يزد گردآوري شده که ابتدا با زبان و گويش اصلي و سپس با ترجمه فارسي آمده است. در لالايي‌هايي که به لهجه‌هاي مختلف فارسي آمده، لغات و اصطلاحات محلي را با فونتيک لاتين آوانگاري کرده‌ام و مفهوم فارسي آن را نيز به متن اضافه كرده‌ام.

وي افزود: «مجموعه نوازش‌هاي كودكان ايران»، «مجموعه متل‌هاي كودكان ايران»، «مجموعه چيستان‌هاي كودكان ايران»، «مجموعه قصه‌هاي كودكان ايران» از كتاب‌هاي ديگر اين مجموعه هستند.

کتاب «لالالالا گل پونه» (محموعه لالايي‌هاي كودكان ايران) اولين کتاب از مجموعه پنج جلدي "فولکلور کودکان ايراني" است که توسط دکتر حميد سفيدگر شهانقي، پژوهشگر فرهنگ عامه و فولکلور، طي 20 سال گردآوري، پژوهش و نگارش، و در قطع جيبي با جلد شوميز توسط انتشارات قصيده منتشر شده است.

«ترانه‌های کار در آذبايجان»، « اف‍س‍ان‍ه‌ه‍ای‌ م‍ح‍ل‍ی‌ اي‍ران»، ، «روش پژوهش علمی و شيوه نگارش آن»، ، «جشن‌ شب یلدا»، «ش‍رح‌ ح‍ال‌ و آثار ش‍اع‍ران‌ و ن‍وي‍س‍ن‍دگ‍ان‌ اي‍ران‌ و ج‍ه‍ان»، « فولکور و توريسم»، «ف‍ره‍ن‍گ‌ ع‍ن‍اص‍ر اف‍س‍ان‍ه‌ه‍ای‌ آذرب‍اي‍ج‍ان»،  از كتاب‌هاي ديگري است كه‌ توسط اين پژوهشگر حوزه فرهنگ عامه منتشر شده است.

 این پژوهش که برای مرکز موسیقی و سرود سازمان صدا و سیما انجام شده، طی ۷ ماه کار میدانی و اسنادی توسط دکتر حمید شهانقی انجام یافته است.

پژوهشگر در دیباچه اثر آن را به همه عاشیق‌ها، عاشقان صبور فرهنگ نامیرای سرزمینش تقدیم نموده است.

عناوین فصول این پژوهش بدین ترتیب است:

مجموعه‌اي از موسيقي عاشيقي آذربايجان توسط داريوش عليزاده و مشاوره سليمان هاشم‌زاده با عنوان "اورمودان گلن سسلر" - صداهايي كه از اروميه مي‌آيد - منتشر شده است.

به گزارش خبرنگار بخش موسيقي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، اين مجموعه صوتي كه در چهار كاست گردآوري شده با همكاري 20 نفر از هنرمندان عاشيق آذربايجان غربي در واحد موسيقي حوزه هنري اين استان تهيه شده است.

در كاست نخست آهنگ‌هاي ديوان توسط عاشيق دهقان، تجنيس توسط عاشيق يوسف، مسلمان كشيش‌اوغلوسو توسط عاشيق بولوت، گولشاني توسط عاشيق نورالدين، قره‌عيني توسط عاشيق شوقعلي، دول هجراني توسط عاشيق محبوب، اووچو گرايلي‌سي توسط عاشيق آللاهوئردي، جمشيدي توسط عاشيق تاروئردي و قوربتي توسط عاشيق عبدالله اجرا شده است.

در كاست دوم آهنگ‌هاي خاچا خالداري توسط عاشيق بخشعلي، قارص توسط عاشيق يوسف، مصري توسط عاشيق آسوده، شاقي توسط عاشيق بولوت، سياستاپل توسط عاشيق ايوب، اروميه گؤزللمه‌سي توسط عاشيق عبداله، تاجري توسط عاشيق نباتعلي، سه ماهي توسط عاشيق شوقعلي، آراز باسدي توسط عاشيق نورالدين، دوراخاني توسط عاشيق ايوب اجرا شده است.

كاست سوم هم با آهنگ‌هاي دستان، ائرمني كشيش اوغلوسو، كسمه هجران، نصرالهي، حلبي، خوي امراهي‌سي، امراهي، جيغالي تجنيس، سولدوزو و كسمه كرم همراه است و كاست چهارم آهنگ‌هاي محترمي، همدان گرايلي‌سي، دوبيتي، تركمه‌ گؤزللمه‌سي، بهمني، گرايلي، اكبري، زارينجي، بحري ديوان و شكريازي را شامل مي‌شود.

بنا بر اين گزارش، در اين كاست‌ها، آهنگ‌ها تكرار نشده‌اند و به گفته‌ي يك پژوهش‌گر حوزه فرهنگ مردم آذربايجان، اين كاست‌ها بيان‌گر تماميت موسيقي عاشيقي آذربايجان غربي نيست. هنوز آهنگ‌هاي بسياري در اروميه هست كه بايد ثبت و ضبط شود. در عين حال عاشيق‌هاي ديگر شهرهاي آذربايجان غربي از جمله خوي و سلماس ناديده گرفته شده‌اند، مگر اينكه اين مجموعه را اولين شماره از يك سلسله دانست.

حميد سفيدگر شهانقي در گفت‌و‌گو با ايسنا متذكر شد، عاشيق‌هاي خوي اكنون با دلسردي و رويگرداني از دواير دولتي، در منازل شخصي و دشت‌هاي اطراف خوي با هزينه شخصي به ثبت و ضبط هنر اصيل و دلنشين عاشيقي مي‌پردازند.

به تعبير او، امروزه در برهوت فعاليت‌هاي علمي و هنري فولكلوريك در كشور، به‌ويژه آذربايجان، تهيه و توليد اين مجموعه‌ها كاري شايسته و قابل تقدير است.